สิ่งที่ควรรู้

การเก็บเส้นแกนให้เป็นขอบของชิ้นงาน
ที่นิยมทำ  ได้แก่
1. การเก็บขอบ 1 จังหวะ  มีวิธีทำดังนี้

                 ๑. ให้งอเส้นแกน 1 เส้น ข้ามเส้นแกนที่ติดกัน 1 เส้นแกน  งอให้ตั้งฉากลงมาทำไล่ไปจนครบทุกเส้น  ตัดปลายเส้นแกนให้เหลือประมาณครื่งนิ้วหรือ 3 กระเบียดก็ได้ ( โดยวัดจากจุดตั้งฉากลงมา )



                ๒. ดึงเส้นแกนที่งอลงมาขึ้นให้พ้นขอบ  ทากาวที่ปลายเส้นแกน แล้วสอดเก็บไปในช่องเส้นสานชิดแนวเส้นแกน (ดูภาพประกอบ)                    

การเก็บขอบ 1 จังหวะ



2. การเก็บขอบ 2 จังหวะ มีวิธีทำ ดังนี้

                ๑. ให้งอเส้นแกน 1 เส้น ข้ามเส้นแกน 2 เส้นแกน งอให้ตั้งฉากลงมาทำไล่ไปจนครบทุกเส้น ตัดปลายเส้นแกนให้เหลือประมาณ ครึ่งนิ้ว หรือ 3 กระเบียดก็ได้ (โดยวัดจากจุดตั้งฉากลงมา)



                  ๒. ดึงเส้นแกนที่งอลงมาขึ้นให้พ้นขอบ ทากาวที่ปลายเส้นแกน แล้วสอดเก็บไปในช่องเส้นสานชิดแนวเส้นแกน (ดูภาพประกอบ)



การเก็บขอบ 2 จังหวะ

การทำที่รองฐาน               

        มักนิยมทำที่ใต้ฐานตะกร้า หรือใต้ฐานกระเช้า

การทำมี 2 ขั้นตอน ดังนี้
ขั้นตอนที่ 1  การเนา
                       ใช้เส้นสานที่อยู่ด้านบนทำการเนา โดยการสานยก 1 ข่ม 2 (หรือยก 1 ข่ม 3 )จนรอบ เส้นสานอีกเส้นหนึ่งค้างไว้
ขั้นตอนที่ 2  การสอย
                        ใช้เส้นสานที่ทำการเนาสอดใต้เส้นข่ม 2 หรือ ข่ม 3 ให้รอบ 2 รอบ เส้นสานนี้จะอยู่คนละด้านกับเส้นแกนและเส้นสานที่ค้างไว้  (ดูภาพประกอบ)


รูปภาพการเนาและการสอย

หมายเหตุ
เมื่อสานฐานของชิ้นงานได้ขนาดตามที่ต้องการแล้วให้พลิกกลับด้าน จึงทำที่รองฐานได้โดยเริ่มจากการเนาก่อนแล้วตามด้วยการสอย เมื่อสอยเสร็จแล้วให้พลิกกลับด้านอีกครั้ง จากนั้นสานขัดบิด 2 เส้น 1 รอบ
การทำช่องที่ชิ้นงาน
เพื่อใช้ทำเป็นฝาครอบกล่องทิชชูให้มีช่องดึงกระดาษ หรือทำปีกหมวกบังแดด ก็ใช้หลักการเดียวกัน
วิธีทำ
1. ใช้เส้นแกนยาว 10 นิ้ว พับตรงกลางให้เป็นรูปตัวยู( U ) ช่องว่างในตัวยู ห่างประมาณครึ่งนิ้ว( จำนวนเส้นแกนที่ใช้ขึ้นอยู่กับความกว้างของช่องที่ต้องการ ) ในที่นี้ต้องการให้ช่องกว้าง 10 นิ้วก็จะใช้ประมาณ 12 เส้นแกน
2. นำเส้นสานมาคล้องที่แกนตัวยูข้างหนึ่งสานขัดบิดที่แกนตัวยูทั้ง 2 ข้าง จากนั้น ( ใส่เส้นแกนตัวยูอันใหม่ 1 อัน สานขัดบิด 2 เส้นที่แกนตัวยูทั้ง 2 ข้าง ) ทำซ้ำใน ( - ) ไปเรื่อยๆจนกระทั่งครบเส้นแกนตัวยูทั้ง 12อ้น จับชนกันให้เป็นวงแล้วสานขัดบิด 2 เส้น ก็จะได้เป็นช่องซึ่งมีเส้นแกน 24 เส้น ( ตัวยู 1 อันเท่ากับ 2 เส้นแกน )จากนั้นจึงสานเป็นฐานต่อไป ( ดูภาพประกอบ ) 

การสานขัดบิด 2 เส้นที่แกนตัวยู





รูปภาพแสดงการสานขัดบิด 2 เส้นชนกันเป็นวง



การประดิษฐ์ชิ้นงานจากกระดาษม้วน

จะเริ่มหัดทำชิ้นงานที่ง่ายก่อน  โดยการนำกระดาษที่ม้วนไว้แล้วมาสานให้เป็นกระจาดทรงกลมใบเล็กก่อน  ให้ฐานมีเส้นผ่าศูนย์กลาง 3 นิ้วครึ่ง สูง 4 นิ้ว



กระจาดทรงกลม



วัสดุ-อุปกรณ์



เตรียม วัสดุ-อุปกรณ์

1. กระดาษที่ม้วนแล้ว เลือกสีตามใจชอบ

2. ลวดเบอร์ 20 ความยาว 16 นิ้ว 8 เส้น
3. เหล็กแหลม
4. กาว
5. ไม้บรรทัด
6. กรรไกรตัดลวด


วิธีทำ
1. นำลวดทั้ง 8 เส้นมาสอด กระดาษม้วนซึ่งทั้ง 8 เส้นนี้จะนำมาเป็นเส้นแกน
2. แยกเส้นแกนเป็นชุดละ 4 เส้น วางทับกันเป็นรูป + (กากบาท) โดยทากาวให้ติดกัน รอจนแห้ง


นำลวดมาสอดกระดาษ



วางทับกันเป็นรูป +

3. นำกระดาษม้วนที่ไม่ได้ใส่ลวดมาเป็นเส้นสาน สานขัดบิด 2 เส้นบริเวณที่ตัดกันวนรอบ 2 รอบ

4. จะเห็นเส้นแกนเป็น 4 แถบ แถบละ 4 เส้นแกน  ให้แยกเส้นแกนกระจายออกเป็น 2 เส้น แล้วสานขัดบิด    2 เส้น 3 รอบ

5. แยกเส้นแกนกระจายออกเป็น 1 เส้น แล้วสานขัดบิด 2 เส้น วนไปรอบๆกระทั่งได้เส้นผ่าศูนย์กลาง 3 นิ้วครึ่ง ซึ่งส่วนนี้จะเป็นฐานหรือก้นตระกร้านั่นเอง

6. พลิกกลับด้าน งอเส้นแกนทั้งหมดตั้งฉากกับฐาน แล้วสานขัดบิด 2 เส้น วน 3 รอบ

7. งอเส้นแกนบานออกจัดให้เป็นรูปทรงกระจาดตามที่ต้องการ จากนั้นสานขัดบิด 2 เส้นวนไปรอบๆให้ได้ความสูง 4 นิ้ว ตัดปลายเส้นสานเกินจุดชนรอบออกไป 1 นิ้ว แล้วเก็บปลายทั้ง 2 เส้นให้เรืยบร้อย

8. ทำขอบกระจาดโดยการงอเส้นแกนทีละ 1 เส้นมายังอีกเส้นแกนหนึ่ง 1 จังหวะงอลง  ตัดเส้นแกนให้เกินส่วนที่งอลงประมาณ 3 กระเบียด จากนั้นทำการเก็บให้เรียบร้อย ( ดูภาพประกอบ )

การเก็บริมขอบ 1 จังหวะ

9. นำไปพ่นสีสเปร์หรือทาแล็คเกอร์ผึ่งไว้ให้แห้งก็สามารถนำไปใช้ได้เลย


ภาพประกอบ



ลวดลายในงานจักสานพอสังเขป

ลายขัดธรรมดา เช่น ลาย ยก 1 ข่ม 1, ลาย ยก 2 ข่ม 2
ลายขัดบิด          เช่น ลายขัดบิด 2  เส้น ,  ลายขัดบิด 3 เส้น


ภาพประกอบ ลายขัด - ลายขัดบิด

ลายเปีย  นำมาตกแต่งเพิ่มเติมทำหน้าที่แทนเส้นสานได้(ดูภาพ)
                 เช่น ลายเปียและเส้นสานขัดคู่ขนานกัน
                         ลายเปียและเส้นสานขัดสลับกัน



ภาพการนำลายเปียมาตกแต่งเพิ่ม

ลายน้ำไหล  มักนิยมทำในชิ้นงานที่มีเนื้อที่มากหน่อยเช่น ตระกร้าทรงกลมขนาดเส้นผ่าศูนย์กลาง 6 นิ้วขึ้นไป

ลายน้ำไหล

 ลายดอกจิก  นิยมทำเป็นลวดลายบนหูตระกร้า

ลายดอกจิก

ลักษณะของหูตระกร้า 



ตระกร้า 2  หู



ตระกร้าแบบหูเดียว



             





การม้วนกระดาษเพื่อใช้ทำงานจักสาน

ควรใช้กระดาษสมุดโทรศัพท์หน้าเหลืองเพราะสามารถนำไปย้อมสีต่างๆได้ง่าย  กระดาษหนังสือพิมพ์และโบว์ชัวต่างๆก็นำมาใช้ตกแต่งได้เหมือนกัน
วิธีทำ
1. ตัดกระดาษความกว้าง 1 นิ้วครี่ง ความยาว 10 นิ้ว หรือความยาวเท่ากับหน้ากระดาษของสมุดโทรศัพท์หน้าเหลือง
2. นำทางมะพร้าวที่เหลาให้กลมแล้วมาวางบนกระดาษ โดยวางเฉียงเล็กน้อย (ดูรูป)
3. อีกแถบหนึ่งทากาวตามความยาวของกระดาษ จากนั้นม้วนกระดาษหุ้มทางมะพร้าว
4. ดึงทางมะพร้าวออก จะเห็นม้วนกระดาษมีปลายด้านหนึ่งแหลมและเล็กกว่าอีกด้านหนึ่ง


รูปภาพการม้วนกระดาษ-การต่อกระดาษ

วิธีต่อกระดาษที่ม้วนแล้ว
         ทากาวที่ปลายด้านที่แหลมและเล็กกว่าของเส้นหนึ่งแล้วสอดไปในส่วนกว้างของอีกเส้นหนึ่ง
วิธีย้อมสีกระดาษ
         นำสีย้อมผ้ามาละลายในน้ำร้อนที่ผสมเกลือแล้วคนให้เข้ากัน  จากนั้นนำกระดาษที่ม้วนแล้วใส่ลงไปในภาชนะที่ละลายสีไว้ ทิ้งไว้สักพักใหญ่ดูให้สีติดกระดาษดีแล้ว  จึงนำขึ้นมาผึ่งหรือตากแดดให้แห้ง
               ชิ้นงานที่เราทำขึ้นเมื่อสานเสร็จแล้วถ้าต้องการให้ดูเป็นเงาสวยงามและคงทนขึ้นควรเคลือบด้วยแล็คเกอร์
               มีวิธีการเคลือบอีกแบบหนึ่งที่ทำให้ชิ้นงานดูแน่นหนาแข็งแรงเป็นมันเงาสวยงามและกันน้ำได้นานพอสมควร  แต่ควรทำในช่วงที่ผลิตชิ้นงานได้หลายชิ้นเพราะขั้นตอนในการเคลือบค่อนข้างใช้เวลาพอสมควร(เป็นการคิดค้นและผ่านการลองผิดลองถูกมาหลายคร้งของอ.เบญจวรรณ ไชยพิเดช)
เตรียมวัสดุให้พร้อม
1. แป้งมัน  ละลายในน้ำนำไปตั้งไฟคนให้เป็นแป้งเปียกใสๆ
2. ทินเนอร์  เกรด 3 A
3. แล็คเกอร์
4.ยูนิเทน
วิธีการเคลือบ
1. ทาแป้งเปียกด้านในของชิ้นงานก่อนแล้วทาด้านนอกเมื่อทั่วดีแล้ว นำไปตากแดดให้แห้งประมาณ 90ส่วน 100
2. นำทินเนอร์ 4 ส่วน ผสมกับ แล็คเกอร์ 1 ส่วน คนให้เข้ากัน ใช้แปรงทาสีอันเล็กจุ่มส่วนผสมนั้น ไม่ควรเกินครึ่งแปรง ทาบางๆ ที่ชิ้นงานที่ตากแดดแล้ว เมื่อทาทั่วแล้วให้นำไปตากแดดให้แห้ง เมื่อแห้งแล้วนำมาทาครั้งที่ 2 แล้วนำไปตากแดดอีกครั้ง
3. ทายูนิเทนบางๆที่ชิ้นงานในข้อ 2 แล้วนำไปผึ่ง เมื่อแห้งแล้วจะทาซ้ำก็ได้
หมายเหตุ
ในชิ้นงานถ้ามีลายสีทองหรือมีพลาสติกระวังอย่าให้โดนทินเนอร์และแล็คเกอร์ชิ้นงานจะเสียหายได้
ควรทำในวันที่มีอากาศดีแสงแดดดีด้วยค่ะ

ม้วนกระดาษให้เป็นทรงกระสวย

วิธีทำ
1.  ตัดกระดาษให้เป็นรูปสามเหลี่ยมหน้าจั่ว ฐานยาว 2 นิ้ว สูง 8 นิ้วหรือจะกำหนดขนาดเองก็ได้
2.  นำมาม้วนโดยการใช้ไม้เสียบลูกชิ้นเป็นแกน (ภาพที่ 1)


ภาพที่ 1

3.  ม้วนเสร็จแล้วให้ทากาวติดให้แน่นแล้วดึงไม้เสียบลูกชิ้นออก (ภาพที่ 2 )


ภาพที่ 2

4.  จะได้ม้วนกระดาษทรงกระสวยที่ภายในกลวงสามารถนำไปใช้ตกแต่งในชิ้นงานที่มีเส้นแกนได้(ภาพที่ 3)


ภาพที่ 3